Nước Mỹ và ám ảnh Việt Nam

23/04/2021 11:15

Trong gần 20 năm đau thương, người Mỹ đã sống với nỗi ám ảnh khôn nguôi về Việt Nam – một đất nước xa lạ. Và kể cả khi chiến tranh đã qua, nhiều hình ảnh trần trụi về cuộc chiến vẫn còn đọng lại trong tâm hồn nước Mỹ.

Ngay từ đầu, Mỹ đã coi Miền Nam Việt Nam như một thử nghiệm cho các giao tranh xung đột nhỏ lẻ trong tương lai. Quan điểm đó, ngay cả John Fitzgerald Kennedy rồi cũng nhận ra, là thực sự ngây thơ. Cũng giống như Pháp trước đó, Mỹ đã dấn thân vào cuộc hành trình của máu và khói lửa ở Đông Dương.

Thay vì thoái lui, Mỹ đã từng bước mở rộng và gia tăng cam kết của mình, lún sâu vào nền chính trị phức tạp ở Sài Gòn. Tổng thống Lyndon Johnson đã chốt hạ bằng việc ra lệnh cho quân đội Mỹ tham gia cuộc chiến trên bộ đầu tiên ở châu Á kể từ chiến tranh Triều Tiên. Vậy nhưng vượt khỏi dự tính và kì vọng nhanh chóng kết thúc chiến tranh, hơn một thập kỷ sa lầy tại Việt Nam đã phá vỡ huyền thoại bất khả chiến bại của Mỹ và để lại sự chia cắt cay đắng trong lòng nước Mỹ.

Dưới đây là chùm ảnh tư liệu nhìn lại Chiến tranh Việt Nam. Lời bình trong bài viết trích dịch từ Tạp chí Newsweek số ra ngày 5/5/1975.

Washington, cuối tháng 3-1954. Tướng Paul Ely (giữa), Tổng tham mưu trưởng Quốc phòng Pháp, họp mặt thân thiện với Tổng thống Hoa Kỳ Eisenhower (trái) và Đô đốc Arthur W. Radford (phải), Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Hoa Kỳ.
Đại sứ Hoa Kỳ tại Sài Gòn Donald Heath cùng Ngô Đình Diệm trong một sự kiện chào đón 100.000 người miền Bắc di cư vào Nam năm 1954.
Hòa thượng Thích Quảng Đức tự thiêu, năm 1963. Ảnh: AP
Các nhà sư biểu tình đòi quyền tự do và bình đẳng tôn giáo của Phật giáo tại miền Nam Việt Nam năm 1963
Vụ ám sát Tổng thống Ngô Đình Diệm ở Sài Gòn năm 1963 (Ảnh: Paris Match)
Tàu khu trục Maddox DD-731 đi tuần tra trên biển năm 1964. Con tàu này đã xâm phạm lãnh hải của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tại khu vực Hòn Mê và Lạch Trường vào lúc 14 giờ 52 ngày 2/8/1964, dẫn đến Sự kiện Vịnh Bắc Bộ, cái cớ để Hoa Kỳ mở màn chiến dịch dùng không quân đánh phá miền Bắc Việt Nam.
Toán lính thủy đánh bộ đầu tiên của Mỹ đổ bộ vào gần Đà Nẵng, năm 1965. (Ảnh: AP)
Lính Mỹ tử trận ở Việt Nam năm 1965 (Ảnh: Tim Page)
Trong khi Chiến dịch Sấm Rền bắt đầu ném bom đánh phá miền Bắc từ năm 1965, Không quân Mỹ và VNCH cũng ném bom tấn công các địa điểm nghi có cộng sản ẩn nấp ở miền Nam Việt Nam (Ảnh: Newsweek)
Phố Nguyễn Thiếp, Hà Nội, bị ném bom hôm 14/12/1966 (Ảnh: Newsweek)
Ngô Thị Tuyên, một nữ dân quân ở Thanh Hóa (Ảnh: Newsweek)

TRẬN BÃO LỬA TÍCH TỤ

Mỹ chưa từng thua trong bất cứ cuộc chiến lớn nào với nước ngoài. Thế rồi đột nhiên lính Mỹ bị mắc kẹt trong cuộc giao tranh không thể thắng với một kiểu kẻ thù mới. Có lúc, con số thương vong tưởng như ưu ái Mỹ và Sài Gòn. Và rồi cú sốc từ đợt Tổng tấn công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968 ập tới.

Tướng McNamara, năm 1966 (Ảnh: Dennis Brack-Black Star)
Tướng Westmoreland, năm 1967 (Ảnh: Dennis Brack-Black Star)
Tướng Nguyễn Cao Kỳ và vợ, năm 1966 (Ảnh: AP)
Lính thủy đánh bộ kiệt sức, năm 1967 (Ảnh: UPI)
Lính bắn tỉa nhắm bắn tại Khe Sanh, tháng 2/1968 (Ảnh: David Douglas Duncan)
Nằm dưới hào chiến sự tại Khe Sanh, năm 1968 (Ảnh: Robert Ellison-Black Star)
Máy bay tiêm kích F-8 Crusader của Mỹ bắn vào các cứ điểm của quân đội Bắc Việt gần Khe Sanh, tháng 2/1968 (Ảnh: Newsweek)
Những loạt súng cối của quân đội Bắc Việt nã vào bãi đạn dược tại căn cứ Mỹ bị bao vây ở Khe Sanh, năm 1968 (Ảnh: Robert Ellison-Black Star)
Ngọc Loan xử bắn một chiến sĩ cộng sản, năm 1968 (Ảnh: AP)
Nạn nhân trong vụ thảm sát Mỹ Lai, năm 1968 (Ảnh: Ronald Haeberle)
Tổng thống Nixon và binh sĩ tại Việt Nam, năm 1969 (Ảnh: AP)
Lính Mỹ và gái mại dâm ở Sài Gòn, năm 1969 (Ảnh: Philip Jones Griffiths)

CHIẾN TRANH LAN ĐẾN NƯỚC MỸ

Cuộc Tổng tấn công Tết Mậu Thân đã mang đến cho Mỹ cú sốc về hiện thực, và nỗi kinh hoàng của cuộc chiến tại Việt Nam nhanh chóng được phản ánh qua sự giằng xé trong lòng nước Mỹ. Biểu tình ôn hòa nhường chỗ cho xung đột bạo lực cả ở ngoài đường phố lẫn trong trường học, nơi số người chết càng ngày càng tăng. Tình trạng hỗn loạn trong nước buộc Tổng thống Lyndon Johnson phải từ chức và tiếp sức cho tham vọng Nhà Trắng của cựu Phó Tổng thống Richard Nixon, người cam kết mang lại hòa bình cho đất nước trong danh dự.

Lyndon Johnson với vết sẹo chiến tranh, năm 1966. Tranh biếm họa của David Levine.
Bên ngoài Lầu Năm Góc, người biểu tình phản chiến gắn hoa lên súng của cảnh sát quân đội, năm 1967 (Ảnh: Bernie Boston-Washington Evening Star)
Vệ binh Quốc gia nã đạn vào sinh viên biểu tình ở Đại học Kent State, năm 1970 (Ảnh: John A. Darnell-Life Magazine)

NHUỆ KHÍ SA SÚT

Rời bỏ cuộc chiến đôi khi cũng đau đớn như việc dấn thân tham chiến. Vào những năm cuối cùng của cuộc xung đột, dường như nhuệ khí đã sa sút và sự tàn bạo cũng trở nên kinh hoàng hơn.

Quân nhân Mỹ đào ngũ tị nạn tại Thụy Điển, năm 1968 (Ảnh: Knut Andreassen)
Lính Việt Nam Cộng hòa rút khỏi Lào, năm 1971 (Ảnh: AP)
Một lính Mỹ gắn hoa và biểu tượng hòa bình trên mũ, năm 1971 (Ảnh: AP)
Chiến sĩ Bắc Việt bắt giữ một phi công Mỹ, năm 1972 (Ảnh: AP)

VÁN BÀI CUỐI CÙNG

Dưới sự thúc đẩy của Henry Kissinger – và chiến dịch rải thảm bom B-52 của Mỹ – Hà Nội đã đồng ý đàm phán một hiệp định hòa bình. Tù binh chiến tranh Mỹ được trở về với gia đình họ, tương lai của những đứa trẻ Việt Nam chịu tổn thương chiến tranh dường như được cải thiện một cách đáng kinh ngạc và Kissinger được trao giải Nobel Hòa bình. Tuy nhiên ngay sau đó, Hiệp định Paris sụp đổ. Kết cục cuối cùng đến sau cuộc tấn công của Bắc Việt, nhưng ngay cả những người chiến thắng cũng không hoàn toàn cảm thấy nhẹ lòng. Quá nhiều người đã phải hứng chịu đau thương hoặc chết trong cuộc chiến.

Máy bay B-52 ‘Stratofortress’ thả mưa bom xuống miền bắc Việt Nam vào Giáng sinh năm 1972 (Ảnh: Newsweek)
La hét vì đau đớn, trẻ em tìm đường chạy trốn sau vụ tấn công bằng bom napalm, năm 1972 (Ảnh: AP)
Kissinger và ông Lê Đức Thọ tại Paris, năm 1972 (Ảnh: Gamma)
Thời báo New York số ra ngày 24/1/1973 đưa tin về Hiệp định Paris
Tù binh chiến tranh Mỹ trở về nhà, năm 1973 (Ảnh: Dennis Brack-Black Star)
Tháo chạy khỏi Sài Gòn ngày 29/4/1975 (Ảnh: AP)
Người Mỹ tưởng nhớ những cựu binh Mỹ đã thiệt mạng trong Chiến tranh Việt Nam tại Tượng đài Vietnam War Memorial, Washington D.C. (Ảnh: VA Blog)

Thư viện Nguyễn Văn Hưởng (bài đăng trên Tạp chí Phương Đông số tháng 4-2021)

Bình luận
Ấn phẩm mới
category
Phim Tư Liệu